door hunne listen en venijnigen handel zijn zij
zoo verre gekomen over den Paus Pius IX lc
heersellen, die hun niel mag of kan ontzeggen,
op slral den weg van Paus Clemcntius XIV in te
slaan,want dc vergiftigde beker hangt hem over
liet hoofd:zoodat de wereldlijke geestelijkheid nu
moet dansen en springen gelijk het aan het
jesuietenkorps behaagt, zooniet is er voor de
kleine geestelijken en voor de hoogere gecne
rang verbooging te verhopen ook wedijveren
zij allen, leveren zij zich 0111 'l meest aan poli
tieke baldadighi den over, ten einde iu de goede
genegenheid van hunne vroegere vijanden en
tegenwerkers te geraken, en waarom Js het
niet om de aardsche vourdoelcn te overmeesteren
dat de geestelijken allen, op het gebied der poli
tieke veroveringen,hunnen toevlucht lot alle 011-
uitsprekciijkasmiddelen nemen is het niet 0111
de zaak der politieke veroveringen grond hij te
zetten, dat zij zich in de armen van den God der
oneenigheid en onrust werpen, en dit onder hel
valseh uithangbord van strijders voor de religie?
Dat is voor allen onwedcrleggelijk, w ant op de
wijze dal zij hunne w oorden met hunne werken
paren, maken zij nog slechts een leger uit 0111
de politiek te overiieerschen en de religie tc
doen wankelen, en door velen Helaas hare
ministers, van den grootslen tot den kleinsten,
voor huichelaars en volksbedriegers bij uitmun
tendheid aan zicht van iedereen uithangen.
En wie dit schouwspel met aandacht aan
schouwt zou niet met het bgsle geloof tot twij
fel geraken? Aan wie zou dit groot valseh uit
hangbord dc oogen niet uitsteken?
Zij loopen buiten palen en perk en verliezen
uit het oog liet oud spreekwoord dat allen
iiHiiscli in bet geheugen zou moeten printen:
«wie te veel onderneemt, slaagt kwalijk», dat
dagelijks zijne bekrachtiging onifangt. Kan een
doktor van het lieliam met vrucht liet ambt van
advokaat. te zeiver tijd uitoefenen, en iioe zou
dc zoogezegde doktor en leider der ziel bet ambt
van advokaat van al wat de aardkloot bevat
willen op zich nemen? Ware dil geen hersen
schim cn onredelijkheid,en noglans de geestelijk-
beid beoogt niets anders'en beweert dat zij al
leen alles op eene onaflekeuren leest kan schooi
en: want al waf zij niet doet of toelaat is slecht
gedaan zooverre drijft zij de gewondheid en
de menseben zouden Jichlveerdig en dom genoeg
blijven om baar op dien weg.op dien eiscli te
gehoorzamen Ware dil niet God afgaan en den
duikel bijtreden
SVat er ook van zij. bij die alles begeert en
eisclit loopt gevaar alles te verliezen.en dit moet
vroeg of laat de aleischende geestelijkheid ten
deele vallen, niettegenstaande al dc plannen en
machten waarover zij denkt te kunnen beschik
ken.
'T is nog tijd 0111 lot de redelijkheid weder te
keeren. liet is wat de samenleving moet be
trachten om aan den licerschenden twisten twee
dracht. welke aan de maatschappij zoo hoogst
nadeeligen onaangenaam is een einde te maken.
Iels over d« Kieziug des* pausen.
Het groot getal nieuwe gi-bakken kardinalen
die de Paus dezer dagen benoemde met het voor
uitzicht op een toekomende conclaaf, en de ver
spreide geruchten betrekkelijk de geheimzinnige
wijzigingen door Pius IX gebracht aan vroeger
geuomen besluiten welke de herkiezing der pau
sen regelde, maken onze nieuwsgierigheid gaan
de om eens te onderzoeken boe cn op welke
wijze de pausen in den oorsprong benoemd wer
den.
l'e H.Petrus koos zelf zijnen opvolger.niellegen-
staande het kauoniek recht verbiedt den opvol
ger van eenen paus te benoemen die nog in leven
is. Hel is ook de cenigsle benoeming die zoo
gebeurde in de eerste eeuwen werden de Pausen
zooals de bisschoppen, door de geestelijkheid en
het volk gekozen. Maar het wereldlijk geza»
bemoeide zich welhaast met die kiezingen en
nam er zelf deel aan. In de vijfde eeuw moest de
kiezingdoor den keizer goedgekeurd zijn vooral
eer men den Paus mocht zalven.
Eindelijk had de keizer alleen het recht den
1 a us te benoemen. Adrian us I eigende dit recht
toe aan Karei de Crook-maar Karei de Goede
stond het zelve af aan de Komeinen, op voor
waarde dat de Paus als hij gekozen en gewijd
w as zijnejegalen naar Frankrijk zou zenden.
In 903 gaf Léon Vlll het uitslunelijk recht
van benoeming aan keizer Olho en zijne opvol
gers terug. Maar ten jare 1039 herstelde Nicolaas
de zaken ia bunnen oorspronkeiijken staat niet
eene verordening uil te geven bepalende dat de
kiezing door de geestelijkheid en liet volk zou
geheuien. In -1131 werd dit reciu aan liet volk
ontnomen door Innoeentius II. Eindelijk in
1184. in liet Concilie van Latran, strekte Alex
ander II! de uitsluiting lot de geestelijkheid uit,en
vootbenield aan dc kardinalen alleen hel recht
den Paus te kiezen, nogthans op dat de kiezing
geldig zou wezen moet den gekozenen 2/5 stem
men meerderheid hebben.
Het algemeen Concilie van Léon in 1274 be-
kracliligde die wijze van kiezing. en voerde liet
gebruik van het conclaaf in. I
liet gebood dat, wanneer de Paus overleden
is 111 dc stad waarbij zijn hof houdt, de kardi
nalen die hem omrinden gehouden zijn tien
dagen te wachten naar de afwezigen. Na ver
loop van bepaalden tijd, zullen zij zich vereeni
gen in het Paleis waar de Paus verbleef, cn zul
len allen in de zélfde kamer opgesloten zijn,
vvaaun zij zullen verblijven en welke zij maar
na de kiezing mogen verlaten. In die kamer mo
gen er noch scheidingsmuren, noch behangsels
zijn, noch eeinge andere uitgangen dan degene
die zekere natuurlijke noodwendigheden ver-
cisschen. De Kamei rnoel der wijze gesloten
zij 111 dat de aanwezigen ze niet kunnen verlaten
en de afwezigen er niet kunnen indringen. !n
de Conclaaf zaal zal er nogthans eene venster
zijn door welker opening men den kardinalen
hun gewoonlijk voedsel z-al voor dienen..
Hit Concilie von Lion besloot nog bovendien,
dal men.indien na een verblijf van drij dagen iu
hel Conclaaf den keus nog niel gedaan was, den
kardinale gedurende de vijf volgende dagen,zoo
bij noen- als bij avondmaal, maar eene schotel
meer zou op dienen. Als <1 ie vijf dagen ten dien
einde zijn en er nog geenen Paus gekozen is. zal
men tot 11a de kiezing niets meer dan brood,
wa'er en wijn naar de vergadering zenden.
De overlieden der stad w aar liet Conclaaf plaats
heeft zijn door het Concilie gelast bovenstaande
maatregelen uit te voeren, maar liet is hun ook
vei boden, op pijn van in den ban gi slagen tc
worden, strengere maatregelen tegenover de
kardinalen tc nemen nogthans liet Concilie van
Meenen in 1312 besloot,indien het gehemde dat
al de kardinalen liet Conclaaf ontsnapten voor
aleer de kiezing plaats gehad iiud, de magistra
ten zou Jen gehouden zijn al hunne macht te ge
bruiken 0111 ze te verplichten terug in de zaal te
kecien en eenen Paus te kiezen zoo haastig mo
gelijk.
Vcrschillige hullen hebben in liet vervolg die
reglementen in hunne bijzonderste dcelen be
vestigd, doch brachten er eenige wijzigingen
aan, namcntlijk degene welke de gesteldheid
der kardinalen inliet Conclaaf verzachten voor
hetgeen hun voedsel en de leveusnoodwendig-
heden aangaat.
DE YOLKSKAMEH
heeft niets aanmerkenswaardig verricht maar
een schandaal, die heel de rechterzijde tot den
grond bemorst is aan het licht gebracht: Het ka
binet betaalt aan de klerikale bladen De Coo-
mans La paix op het hoogste en eerste hord de
inlassching van artikels tot zijne schoonmaking,
verheffing of witvva-sching.
Helaas, waar zijn wij gekomen Het getal
der Delaeten vermeerdert dagelijks O de onbe
hendige huichelaars.
Sets over dei» IVooi-d-JVcderlandschen
boekhandel.
Om dit verbazend getal schriften aan den
?ai' 'fn,b[e"^ ziJ" d;U klein land niet min
dan 1040 boekhandelaars, met minstens drie
maal zooveel bedienden jaar in jaar uit werk
zaam. Het centrum van die beweging is Am
sterdam. Daai zijn de hoofdcorresponden van al
de boekhandelaars van geheel het land geves
tigd. Ieder boekhandelaar uit de provincie hoeft
Ie Amsterdam eenen hoofdcorrespondent die
drie of vier maal in de week of somtijds'ook
dagelijks de hestellingen van zijnen correspon
dent uitvoertde brieven ei: pakken worden
den dag d*r onvangst aan de respectieve lioofd-
correspondeutcn besteld, en de iiigekomene pak
jes 111 één pak samengevoegd en zoo verzonden,
vroeger bestonden er zoo een derliglal hoofd -
correspondenten in Amsterdam.Nu is het boofd-
correspondenschap ouder twee. firma's verdeeld,
en iu t kort zal eene maatschappij bij aandee-
len onder de boekhandelaars gesticht, het alge
meen agentschap van den boekhandel in zich
vueenigen. Die maatschappij richtte daarvoor
opzettelijk ruime magazijnen en hu roeien in,en,
ten einde lijd en moeite te sparen, zal zij gesta
dig voorzien zijn van al wat er uitgegeven wordt
of vroeger reeds bestond. Ik bestel, bijvoor
beeld, aan twintig uitgevers door geheel Holland
verspreid eenige hunner uitgaven. Vroeger
moesten mijne bestelbriefjes door middel van
uiijnen correspondent aan elk adres verzonden
worden. Elke uitgever stuurde dan hel hem ge
vraagde aan mijnen hoofdconespondenl, en zoo
werden soms eenige dagen verloren. Een be
stelhuis in werking, zal het alles zelf, doch op
naam van eiken uitgever, afleveren; daartoe zei
hel facturen in blanco van al zijne lastgevers be
zitten.
Eene vergelijking te maken (usschm Noord
en den Zuid-Nederlansche boekhandel, ware
onmogelijk.In Holland telt de kleinste gemeente
■haren boekhandelaar, hier zijn tr ter nauw er-
nood vier. zegge vier, die den eindelijk Nedei-
dnitschen boekhandel v oor al de vlaamschspre-
kende provinciën uitoefenen. Amsterdam mei
278,(I0U inwoners bezit er 170, Gent met
120.000 heeft ea drie. IJrugge telt er geep' en
kelen te Nieuport, Oostende, Yeurne.Kortrijk,
leperen, zoomin als te Oudenaarde, House, Gco-
raardshergpn, Sl-Nicolaas,, LoKOren, enz. is
een INederduitscli höekiianrtvTaar onuekend i«u
zij men met dien naam de uilgevers van leven
van heiligen en andere aseetieke w erken en de
handelaars in papier, pennen cn verder school
gerief,wilde hestempelen.
A arden burg met 1667 inwoners liecfl zijnen
boekhandelaar. Alkmaar met 11,643 heeft er
zes. Almeloo met 4000 vier, Bols ward met 4883
vijf, Deventer met 17.000 inwoners teil er 49,
terwijl Houlhem-St-Gerlach met 802 zielen zij
nen boekhandel heeft, en Schagerburg, op 10
uur afslands van Amsterdam,met 310 inwoners,
er twee telt.
Ik zou dergelijke citaten kunnen vermenig
vuldigen, doch ik acht hel overbodig nog meer
cijfers op te geven de reeds opgesomde zijn
ruim voldoende om een gedacht te geven van
den bloei des bockhandels hij onze Noorden-
broeders.
Staat er nu voor ons land gecne verbetering
in dien toestand te w achten Ik durf deze vraag
niel bevestigend beantwoorden. De zwarte slang
haalt van dag tol dag haar handen al nauwer en
nanvver toe De verfransching, door staats- en
stadsbestuur hoe langer hoe meer beschermd,
w int dagelijks meer en meer veld in al de tak
ken van onderw ijs.
Breekt eens de dag aan,waarop onze bestuur
ders begrijpen dat zij den verkeerden weg in
geslagen zijn, geeft zij aan onze taal hel recht,
welk haar toekomt, dan zal de letterkunde in
onze provinciën aan de volksbeschaving de
sterkte geven, die alleen haar van zwarten
dwang kan verlossen.
E. Tobt.
Bij koninklijk besluit van den 26 April, is
eene kommissie ingesteld met de zending om de
verscheiden tarieven te onderzoekeu welke in voe
ge zijn voor het vervoer d^r koopwaren langs de
ijzeren wegen met het voorstellen der verande
ringen welke daaraan toegebracht zouden moeten
worden, en tevens met hun oordeel uit te drukken
of het noodig zoude zijn de huidige wetgevende
schikkingen op de tarieven der ijzeren wegen te
""«acgrars
